Mantelzorgers met verschillende culturele achtergronden

Mantelzorgers met een migratieachtergrond, bieden vaak intensieve hulp en zijn relatief vaak (zwaar) belast, blijkt uit recent onderzoek. Ook weten zij minder goed waar ze terecht kunnen met vragen over ondersteuning. Tegelijkertijd neemt de vergrijzing toe, waardoor het aantal mantelzorgers kleiner wordt en het aantal zorgvragers juist groter. 

Dit zijn ontwikkelingen waardoor het bereiken én ondersteunen van mantelzorgers met verschillende culturele achtergronden in iedere gemeente een plek hoog op de agenda verdient.

Diversiteit 

De grootste groepen klassieke migranten in Nederland zijn van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse of Antilliaanse afkomst. Daar komen de meer recente groepen bij, afkomstig uit Afghanistan, Iran, Eritrea of Syrië. Uit recent onderzoek van de WRR ‘Samenleven in verscheidenheid’ wordt extra benadrukt dat groepen nieuwkomers in Nederland meer divers zijn dan ooit op het gebied van herkomstland maar ook in motieven van migratie en verblijfsduur in Nederland. 

Er wordt in onderzoeken vaak geschreven over een groep migranten alsof het een homogene groep is met dezelfde achtergrond en kenmerken. Daarom is het van belang om te bedenken dat niet alleen deze groepen van elkaar verschillen, maar ook personen binnen de groep. Cultuur is een aspect van diversiteit, maar ook andere aspecten spelen een rol in wie de mantelzorger is.  

Motivatie 

Net als alle mantelzorgers zorgen mantelzorgers met een migratieachtergrond vaak met veel liefde voor hun familielid of naaste en ervaren hier geen negatieve gevolgen van. Het zorgen voor een familielid of naaste kan veel voldoening geven en wordt gezien als vanzelfsprekend. 

Wel blijkt uit onderzoek dat de reden waarom men mantelzorg verleent verschilt tussen de groepen mantelzorgers met en zonder migratieachtergrond. Zo verlenen mantelzorgers met een migratieachtergrond vaker hulp omdat dit expliciet aan hun gevraagd wordt. Dit wordt ook wel extrinsieke motivatie genoemd. Voornamelijk in de Turkse of Marokkaanse cultuur is het zorgen voor ouderen binnen je familie erg belangrijk en vanzelfsprekend. Uit eerdere verkennende interviews van Movisie gaven verschillende mantelzorgers met een migratieachtergrond aan dat het zorgen voor een familielid iets is wat je hoort te doen. Hulp vragen bij de zorg wordt gezien als zwakte, waardoor er door de gemeenschap op je neer gekeken kan worden. Zeker wanneer het gaat om het zorgen voor een familielid of naaste met een verstandelijke of lichamelijke beperking. Hier rust vaak een taboe op, waardoor er niet buiten de familie over problemen en zorglast wordt gepraat. De zorg voor een familielid of naaste wordt daardoor alleen gedragen en wordt zo veel mogelijk binnen de familie opgelost. Dit heeft als gevolg dat vooral vrouwelijke mantelzorgers zwaar belast worden, die over het algemeen het meeste mantelzorg verlenen. Zo gaf één van de geïnterviewde mantelzorgers aan dat zij contactpersoon is voor de school, de huisarts en het ziekenhuis en daarnaast nog alle administratie doet voor iedereen in haar familie voor wie zij zorgt. 

Culturele aspecten kunnen ten grondslag liggen aan opvattingen over wat goede zorg is. Dit kan verschillen met opvattingen van bijvoorbeeld de gemeente.  

Dit kan leiden tot een gebrek aan vertrouwen in de formele zorg in Nederland. Ook eerdere negatieve ervaringen met zorg en het gevoel niet begrepen te worden, vanwege verschillende culturele achtergrondentaal, vormen redenen om binnen de familie de zorg op te vangen. 

Het bieden van hulp en ondersteuning aan een familielid of naaste wordt door mantelzorgers met een migratieachtergrond vaker als normaler ervaren én er wordt minder openlijk over gesproken. Hier spelen natuurlijk ook andere diversiteitsaspecten een rol zoals bijvoorbeeld leeftijd en sociale klasse. Doordat zorg vaker in eigen kring wordt opgevangen kan het lijken alsof er relatief weinig mantelzorgers zijn met een migratieachtergrond. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat wanneer mensen zichzelf niet identificeren als mantelzorger of hier openlijk over (durven te) praten,  zij ook niet meedoen aan onderzoeken over mantelzorg of ondersteuning bij hun zorgtaken zoeken. 

Hulp vragen 

Niet iedereen heeft ondersteuning nodig in de mantelzorgtaken, maar deze hulp voor mantelzorgers is wel beschikbaar vanuit de gemeente.. Uit het SCP onderzoek en de verkennende interviews Movisie blijkt dat door de vanzelfsprekendheid om voor familie of naasten te zorgen of de schaamte en taboes die hangen rondom ziektes en beperkingen, deze groep mantelzorgers minder om ondersteuning vraagt. 

Daarnaast weet deze groep mantelzorgers vaak niet dat er ondersteuning beschikbaar is en waar dat te vinden is (38%). De weg naar ondersteuning die vanuit de gemeente geboden kan worden is niet altijd duidelijk. Zo is de informatie die nodig is om ondersteuning te krijgen lastig wanneer iemand de Nederlandse taal niet machtig is omdat deze vaak niet vertaald worden óf niet beschikbaar zijn in pictogrammen voor laaggeletterden. Ook kan gebrek aan kennis van het Nederlandse zorgstelsel een belemmering vormen. Dit kan ervoor zorgen dat de mantelzorger niet kan beginnen aan het proces voor het aanvragen van ondersteuning of tussentijds afhaakt. Oplossingen die hiervoor worden gegeven is om migrantenorganisaties, hulpverleners en gemeenten meer te laten samen werken om mantelzorgers met een migratieachtergrond beter te begrijpen. Daarnaast kan het bieden van informatie in andere talen voor nieuwe migrantengroepen in Nederland een groot verschil maken, net als het aanbieden van informatie in pictogrammen of filmpjes. 

Ondersteuning bieden 

Uit een eerdere verkenning naar dit onderwerp vanuit Movisie gaven mantelzorgers met een migratieachtergrond aan dat het fijn is wanneer een professional begrip heeft voor de waarden en normen binnen de cultuur en daarmee bekend is. Dit leidt er toe dat de mantelzorger zich meer gehoord voelt en gesteund in het proces van mantelzorg. Daarnaast is het ook belangrijk dat de professional kijkt naar de individuele situatie en zich niet al vooraf baseert op culturele aannames. Gebruik culturele kennis dus om iemand te leren kennen en check of en hoe die aspecten voor iemand aan de orde zijn. Ook wordt aangegeven dat er hulp nodig is met de formele regelkant in het krijgen van ondersteuning. De hoeveelheid bureaucratie die komt kijken bij de aanvraag van bijvoorbeeld het PGB maakt dat veel mantelzorgers afhaken. Als de mantelzorger dan ook nog de Nederlandse taal niet goed machtig is, bestaat er een grotere kans dat deze aanvragen worden afgewezen. 

Een voorbeeld van deze benodigde cultuursensitiviteit zit in het verschil in assertiviteit tussen mantelzorgers met een migratieachtergrond en mantelzorgers zonder migratieachtergrond. Dat wil zeggen dat mantelzorgers zonder migratieachtergrond vaak mondiger zijn, vanuit zichzelf meer zoeken naar mogelijkheden en durven besluiten van professionals te bevragen. Hierdoor wordt er meer mogelijk in het krijgen van ondersteuning. Mantelzorgers met een migratieachtergrond doen dit minder in het proces, waardoor de ondersteuning die zij ontvangen achter kan blijven. Door als professional  bewust te zijn van dit verschil kan hierop worden ingespeeld. 

Er zijn al praktische tips beschikbaar voor gemeenten om mantelzorgers met een migratieachtergrond beter te kunnen helpen. Deze factsheet van het Kennisplatform Inclusief Samenleven geeft bijvoorbeeld als tip het aanbieden van de informatie in verschillende talen of in pictogrammen of het vroeg signaleren van overbelasting gedurende het inburgeringsproces. Samenwerken met mantelzorgers en migrantenorganisaties is hierin ook belangrijk, net als het organiseren van lotgenoten contact en het signaleren van jonge mantelzorgers. 

Partners